Kupno auta od osoby prywatnej vs komis – porównanie

Decyzja o zakupie używanego samochodu przypomina trochę stanięcie na rozdrożu w gęstym, nieznanym lesie. Dwie główne ścieżki rozchodzą się w przeciwnych kierunkach. Jedna, wydeptana przez niezliczonych indywidualistów, prowadzi do prywatnego sprzedawcy. Jest węższa, bardziej kręta i wymaga od podróżnika większej uwagi. Druga, szersza i pozornie bezpieczniejsza, wiedzie prosto do bram komisu samochodowego. Wybór ścieżki to nie tylko kwestia ceny czy modelu auta. To fundamentalna decyzja o naturze samej transakcji, o poziomie zaufania, ryzyka i odpowiedzialności, jakie jesteśmy gotowi przyjąć.

Człowiek kontra system – psychologia transakcji

Zanim przejdziemy do twardych danych i paragrafów kodeksu cywilnego, zatrzymajmy się na chwilę przy tym, co dzieje się w naszej głowie. Wybór między osobą prywatną a komisem to wybór między dwiema zupełnie różnymi grami psychologicznymi.

Opowieść jednego egzemplarza

Kupno od osoby prywatnej to spotkanie z historią. Każdy samochód ma swojego właściciela, a ten właściciel ma swoją opowieść. Słuchasz o wakacjach w Chorwacji, o regularnych wymianach oleju, o tej jednej rysie na zderzaku, która powstała „pod supermarketem”. To transakcja nasycona osobistym kontekstem. Samochód nie jest tylko towarem, jest częścią czyjegoś życia.

Ta narracja to jednocześnie największa zaleta i największe zagrożenie. Z jednej strony, szczery właściciel, który dbał o auto, może być najlepszym źródłem wiedzy. Powie o drobnych mankamentach, o których pracownik komisu nie miałby pojęcia. Z drugiej strony, znajdujemy się w sytuacji fundamentalnej asymetrii informacji. Sprzedający wie o samochodzie wszystko. Ty – prawie nic. Twoim jedynym narzędziem jest umiejętność zadawania pytań, czujność i, co شاید najważniejsze, intuicja. To gra w odczytywanie człowieka, w której stawką są twoje pieniądze i bezpieczeństwo.

Produkt w ofercie

Komis samochodowy to zupełnie inny świat. Znika opowieść, a w jej miejsce wchodzi proces. Samochód przestaje być „naszą perełką”, a staje się „egzemplarzem” lub „jednostką na stanie”. Zamiast rozmowy przy kawie w garażu, mamy negocjacje przy biurku pachnącym specyficzną mieszanką plaku do kokpitu i nadziei na szybką sprzedaż.

Pracownik komisu to profesjonalista. Jego celem jest sprzedaż. Niekoniecznie musi znać historię konkretnego auta tak dobrze jak prywatny właściciel. Często jego wiedza opiera się na dokumentach i szybkim przeglądzie. To system, w którym auto jest towarem, a klient – kontrahentem. Ta bezosobowość ma swoje wady – trudniej o zbudowanie zaufania. Ma też jednak kluczową zaletę: transakcja jest ustandaryzowana i, co najważniejsze, obwarowana znacznie silniejszymi ramami prawnymi.

Rękojmia i gwarancja – prawny labirynt

To tutaj leży najistotniejsza, najbardziej namacalna różnica. To ona często decyduje o tym, czy po kilku tygodniach od zakupu będziemy cieszyć się nowym nabytkiem, czy szukać numeru do dobrego prawnika.

Kupując samochód od przedsiębiorcy, czyli z komisu, chroni nas instytucja rękojmi. Zgodnie z Kodeksem cywilnym, sprzedawca (komis) odpowiada za wady fizyczne towaru, które istniały w momencie jego wydania. Co to oznacza w praktyce?

• Komis odpowiada z tytułu rękojmi przez dwa lata od daty zakupu.
• Jeśli wada ujawni się w ciągu pierwszego roku, istnieje domniemanie, że istniała ona już w chwili sprzedaży. To na komisie spoczywa ciężar udowodnienia, że było inaczej.
• Rękojmia obejmuje wady ukryte, o których nie zostaliśmy poinformowani – np. poważne uszkodzenia powypadkowe zatuszowane tanim lakierem czy usterkę silnika, która wychodzi na jaw po przejechaniu 200 kilometrów.

Przedsiębiorca nie może tej odpowiedzialności po prostu wyłączyć w umowie. Może ją co najwyżej skrócić do jednego roku, ale musi to być jasno zaznaczone.

A jak wygląda sytuacja przy zakupie od osoby prywatnej? Teoretycznie rękojmia również obowiązuje w relacjach między osobami fizycznymi. Jest jednak jedno, gigantyczne „ale”. Osoba prywatna może tę odpowiedzialność w umowie całkowicie wyłączyć. I w 99% przypadków to robi, umieszczając w umowie kupna-sprzedaży magiczną formułkę: „Kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu i nie wnosi do niego zastrzeżeń”. Podpisując taki dokument, praktycznie zrzekasz się wszelkich roszczeń. Udowodnienie sprzedawcy, że świadomie zataił wadę, jest później niezwykle trudne i kosztowne.

Warto też odróżnić rękojmię od gwarancji. Gwarancja, często oferowana przez komisy (zwykle pod szyldem zewnętrznej firmy), jest dobrowolnym oświadczeniem. To dodatkowa umowa, która ma swój własny, często bardzo wąski zakres i mnóstwo wyłączeń. Nigdy nie zastępuje rękojmi, jest jedynie jej uzupełnieniem.

Cena – mit taniego importu i marża pośrednika

Powszechne przekonanie mówi, że u osoby prywatnej jest taniej. I zazwyczaj jest to prawda. Prywatny sprzedawca nie musi utrzymywać placu, płacić pensji pracownikom, inwestować w marketing ani, co najważniejsze, zarabiać na każdej transakcji. Chce po prostu sprzedać swoje auto, często po to, by kupić następne.

Komis to biznes. Do ceny zakupu samochodu od poprzedniego właściciela musi doliczyć:

• Koszty przygotowania auta (myjnia, drobne naprawy, kosmetyka).
• Koszty stałe (czynsz za plac, media, pensje).
• Swoją marżę.

Ta różnica w cenie to w dużej mierze opłata za wygodę, standaryzację i, przede wszystkim, za wspomnianą wcześniej ochronę prawną wynikającą z rękojmi. To cena za zmniejszenie ryzyka.

Jednak w obu przypadkach trzeba być czujnym. Rynek aut używanych w Polsce wciąż jest polem minowym. Według danych Instytutu Badań Rynku Motoryzacyjnego Samar, w 2023 roku do Polski sprowadzono ponad 805 tysięcy używanych aut osobowych. Znaczna część z nich ma za sobą poważne uszkodzenia lub cofnięty licznik. Zarówno nieuczciwy handlarz, jak i nieuczciwy właściciel prywatny mogą próbować sprzedać nam auto po poważnym wypadku jako „bezwypadkową igłę”. Różnica polega na tym, że od handlarza łatwiej będzie wyegzekwować swoje prawa.

Gra o sumie niezerowej – jak wybrać mądrze?

Nie ma jednej, uniwersalnej odpowiedzi. Wybór ścieżki zależy od tego, kim jesteś jako kupujący.

Wybierz osobę prywatną, jeśli:

• Masz czas i chęci na samodzielne poszukiwania i weryfikację.
• Posiadasz przynajmniej podstawową wiedzę motoryzacyjną lub masz zaufanego mechanika, którego zabierzesz na oględziny.
• Jesteś gotów zainwestować w dokładne sprawdzenie auta przed zakupem (stacja diagnostyczna, raport VIN, miernik lakieru).
• Akceptujesz wyższe ryzyko w zamian za potencjalnie niższą cenę i możliwość poznania pełnej historii pojazdu od samego źródła.

Wybierz komis, jeśli:

• Cenisz swój czas i wygodę. Chcesz mieć kilka aut do porównania w jednym miejscu.
• Bezpieczeństwo prawne i ochrona z tytułu rękojmi są dla Ciebie priorytetem.
• Nie czujesz się na siłach, by samodzielnie weryfikować stan techniczny i prawny pojazdu.
• Jesteś gotów zapłacić więcej za spokój ducha i mniejsze ryzyko trafienia na minę, z którą zostaniesz sam.

Ostatecznie, niezależnie od wybranej drogi, kluczem jest weryfikacja. Zaufanie jest dobre, ale kontrola jest lepsza. Numer VIN sprawdzony w internetowej bazie, wizyta na stacji diagnostycznej, jazda próbna w różnych warunkach – to absolutne podstawy.

Decyzja o zakupie samochodu to nie jest prosty wybór między tańszą a droższą opcją. To świadome wejście w określoną relację – z człowiekiem i jego historią, albo z systemem i jego procedurami. Obie ścieżki mogą doprowadzić do celu, którym jest wymarzony samochód. Trzeba tylko wiedzieć, na jakie wyzwania być gotowym na każdej z nich.