Jak zmienia się definicja sukcesu

Wyobraź sobie ten obrazek: ciężkie, dębowe biurko, za nim fotel z wysokim oparciem, a w nim człowiek spoglądający przez panoramiczne okno na tętniące życiem miasto. W dłoni trzyma kluczyki do luksusowego samochodu, na nadgarstku lśni drogi zegarek. Przez dekady to był niemal uniwersalny piktogram sukcesu. Prosty, czytelny i, co najważniejsze, mierzalny. Można go było policzyć w metrach kwadratowych biura, koniach mechanicznych i zerach na koncie. A teraz spróbuj zamknąć oczy i wyobrazić sobie sukces dzisiaj. Jaki obraz pojawia się w Twojej głowie? Laptop na plaży na Bali? Czterodniowy tydzień pracy? A może po prostu spokojna głowa i czas na spacer z psem w środku dnia? Obraz się rozmył, stał się mozaiką. Monolit pękł. To, co się stało z definicją sukcesu, nie jest prostą zmianą mody. To fundamentalne przewartościowanie, którego sejsmiczne fale dopiero zaczynają do nas docierać.

Sukces jako drabina: model, który znaliśmy

Przez większą część XX wieku ścieżka do sukcesu przypominała drabinę. Była stroma, wymagająca i miała jasno określone szczeble: dobra edukacja, stabilna praca w renomowanej firmie, systematyczne awanse, rosnąca pensja, zakup domu na przedmieściach, a na końcu złoty zegarek i zasłużona emerytura. Ten model, wykuty w ogniu powojennej odbudowy i napędzany konsumpcjonizmem, był niezwykle skuteczny, bo oferował obietnicę stabilności i przewidywalności.

Jego siła tkwiła w prostocie. Sukces był zjawiskiem zewnętrznym, publicznie weryfikowalnym. Twój status określała marka samochodu, wielkość domu i stanowisko na wizytówce. To była gra o sumie zerowej – im wyżej wszedłeś, tym bardziej oddalałeś się od reszty. Psycholog Abraham Maslow, choć pewnie nie to miał na myśli, został nieświadomie patronem tej idei. Jego piramida potrzeb została spłaszczona do pogoni za bezpieczeństwem finansowym i społecznym uznaniem, które miały być bramą do samorealizacji.

Ten model był tak głęboko zakorzeniony, że stał się kulturowym domyślnym. Był narracją, którą karmiono całe pokolenia. Problem w tym, że drabina zaczęła się chwiać, a niektóre szczeble po prostu zniknęły.

Pęknięcia w monolicie: co zaczęło zgrzytać?

Zmiana nie nastąpiła z dnia na dzień. To był proces, seria wstrząsów tektonicznych, które powoli, lecz nieubłaganie, kruszyły stary porządek.

Pokolenie, które zadało pytanie „po co?”

Na scenę wkroczyły pokolenia, dla których obietnica stabilizacji przestała być tak atrakcyjna. Millenialsi, wchodzący na rynek pracy w cieniu kryzysu finansowego z 2008 roku, obciążeni kredytami studenckimi i stający w obliczu niebotycznych cen nieruchomości, zrozumieli coś fundamentalnego: reguły gry się zmieniły. Drabina, po której mieli się wspinać ich rodzice, dla nich często okazywała się fatamorganą.

Badania, takie jak coroczny Deloitte Global Millennial and Gen Z Survey, konsekwentnie pokazują, że dla młodszych pokoleń równowaga między życiem zawodowym a prywatnym jest ważniejsza niż wysokość pensji. Zaczęli zadawać pytania, które wcześniej były luksusem: Czy moja praca ma sens? Czy firma, dla której pracuję, podziela moje wartości? Czy to, co robię, ma jakikolwiek pozytywny wpływ na świat? Okazało się, że odpowiedź na te pytania jest warta więcej niż dodatkowe zera na koncie.

Cyfrowa rewolucja i paradoks wyboru

Internet zdemolował tradycyjne ścieżki kariery. Nagle okazało się, że nie musisz pracować w korporacji, by dotrzeć do milionów ludzi. Możesz być youtuberem, programistą-freelancerem, prowadzić niszowy sklep internetowy z własnego salonu. Bariery wejścia w wielu branżach drastycznie spadły. To stworzyło eksplozję możliwości, ale też zrodziło potężny paradoks.

Z jednej strony, dało to ludziom bezprecedensową wolność w projektowaniu własnej kariery. Z drugiej, media społecznościowe stały się globalną areną porównań. Twój sukces nie był już mierzony w odniesieniu do sąsiada zza płotu, ale do starannie wyselekcjonowanych, wyidealizowanych obrazów życia ludzi z całego świata. Presja, by wyglądać na człowieka sukcesu, stała się równie ważna, co faktyczne bycie nim. To wyczerpujące przedstawienie, w którym filtry na Instagramie tuszują wypalenie, a liczba lajków staje się nową, ulotną metryką wartości.

Wielka Rezygnacja jako plebiscyt wartości

Pandemia COVID-19 zadziałała jak gigantyczny katalizator. Globalny eksperyment pracy zdalnej, połączony z egzystencjalnym wstrząsem, sprawił, że miliony ludzi na całym świecie zatrzymały się i zadały sobie fundamentalne pytanie: czy naprawdę chcę tak żyć?

Zjawisko nazwane Wielką Rezygnacją (The Great Resignation) nie było masowym odejściem do bezrobocia. Było masową re-ewaluacją. Badania przeprowadzone przez firmy takie jak McKinsey czy Microsoft w latach 2021-2022 wykazały, że głównymi powodami rezygnacji nie były wcale pieniądze. Na szczycie listy znalazły się: brak poczucia bycia docenionym, toksyczni menedżerowie i, co kluczowe, brak elastyczności. Ludzie nie tyle rezygnowali z pracy, co z modelu pracy, który ich unieszczęśliwiał. To był globalny plebiscyt, w którym miliony zagłosowały nogami za nową definicją profesjonalnego sukcesu.

Nowa metryka osiągnięć: od portfela do portfolio doświadczeń

Jeśli stary sukces był drabiną, nowy jest raczej osobistą deską rozdzielczą z wieloma wskaźnikami. Pieniądze wciąż się na niej znajdują, ale nie są już jedyną, ani nawet najważniejszą metryką. Co więc mierzymy dzisiaj?

• Dobrostan (Well-being): Zdrowie psychiczne i fizyczne przestało być czymś, co poświęca się na ołtarzu kariery. Stało się jej fundamentem. Sukces bez zdrowia jest porażką. Wypalenie zawodowe, kiedyś postrzegane jako medal za ciężką pracę, dziś jest sygnałem alarmowym, że system jest zepsuty. Wartość zyskały takie pojęcia jak work-life balance, a nawet work-life integration, gdzie praca jest częścią życia, a nie jego wrogiem.
• Autonomia i elastyczność: To waluta XXI wieku. Możliwość decydowania o tym, kiedy, gdzie i jak pracujesz, dla wielu stała się cenniejsza niż podwyżka. Sukcesem jest posiadanie kontroli nad własnym czasem. To wolność, by odebrać dziecko ze szkoły bez poczucia winy, pracować z kawiarni w innym mieście albo po prostu dopasować rytm pracy do swojego naturalnego cyklu produktywności.
• Wpływ i sens (Impact and Meaning): Coraz więcej osób chce, by ich 8 godzin dziennie coś znaczyło. Chcą widzieć związek między swoimi działaniami a pozytywną zmianą – nawet w mikroskali. To może być praca dla firmy o zrównoważonym modelu biznesowym, tworzenie produktu, który realnie pomaga ludziom, albo po prostu poczucie bycia częścią zespołu, który robi coś wartościowego.
• Relacje i wspólnota: To być może najważniejszy i najbardziej niedoceniany wskaźnik. The Harvard Study of Adult Development, najdłuższe badanie dotyczące ludzkiego życia (trwające ponad 80 lat!), przyniosło jeden, niezwykle klarowny wniosek: dobre relacje czynią nas szczęśliwszymi i zdrowszymi. Kropka. Sukces mierzony w samotności, na szczycie korporacyjnej drabiny, okazuje się pusty. Prawdziwym osiągnięciem jest zbudowanie i pielęgnowanie sieci głębokich, wspierających relacji z rodziną, przyjaciółmi i społecznością.

Czy to koniec ambicji?

Czy ta zmiana oznacza, że staliśmy się mniej ambitni? Że zadowalamy się mniejszym? Absolutnie nie. To nie jest odwrót od ambicji, ale jej fundamentalne przekierowanie.

Ambicja przestała być jednowymiarowa i zorientowana na zewnątrz. Stała się wewnętrzna i wielowymiarowa. Ambicją nie jest już tylko zdobycie najwyższego stanowiska, ale zaprojektowanie życia, które jest spójne z naszymi wartościami. To o wiele trudniejsze zadanie. Nie ma już jednej, uniwersalnej mapy. Każdy musi narysować własną.

To przejście od motywacji zewnętrznej (pieniądze, status, pochwały) do motywacji wewnętrznej (autonomia, mistrzostwo, cel), którą tak dobrze opisał Daniel Pink w swojej książce „Drive”. Sukcesem nie jest już wygranie w cudzej grze. Sukcesem jest stworzenie własnej.

Definicja sukcesu nie tyle się zmieniła, co uległa personalizacji. Przestała być gotowym produktem z półki, a stała się przepisem, który każdy z nas komponuje sam, dobierając składniki w unikalnych dla siebie proporcjach. Dla jednych kluczowa będzie finansowa niezależność, dla innych czas na pasje, a dla jeszcze innych poczucie, że są częścią czegoś większego.

Obraz człowieka sukcesu przestał być statycznym portretem w gabinecie. Stał się dynamicznym filmem, kolażem chwil. To już nie jest punkt docelowy, ale sam proces. Być może największym sukcesem jest dzisiaj po prostu świadomość, że to ty trzymasz w ręku kamerę i decydujesz, co chcesz filmować.