Zaufanie w biznesie kosztuje. Dlaczego na Śląsku – regionie, który wypracowuje 12% PKB Polski – detektyw jest niezbędnym audytorem firmy?

Śląsk nie jest regionem, który musi się chwalić. Nie ma tu krakowskiego Rynku Głównego ani wrocławskiego klimatu startupowego, ale jest coś znacznie cenniejszego z punktu widzenia polskiej gospodarki: przemysł. Województwo śląskie wypracowuje 12,4 procenta PKB Polski. Jest niekwestionowanym liderem produkcji przemysłowej w kraju – wartość dodana brutto w tym sektorze wynosi tu 33,2 procenta, co stanowi wynik dwukrotnie wyższy niż w regionie warszawskim.

W przemyśle zatrudnionych jest ponad 430 tysięcy ludzi. Region zamieszkuje prawie 4,6 miliona osób, z czego ponad 77 procent mieszka w miastach, co czyni go najbardziej zurbanizowanym obszarem w Polsce. Innymi słowy: Śląsk to miejsce, w którym biznes nie jest hobby. To fundamenty, na których stoi polska gospodarka. Właśnie dlatego, gdy w tym regionie coś pójdzie nie tak w relacji biznesowej – a statystyka mówi, że prędzej czy później pójdzie – koszty są nieporównywalne z resztą kraju.

Liczba, która zmienia perspektywę

Pięćdziesiąt procent. Tyle polskich przedsiębiorców przyznaje, że w ciągu ostatnich dwóch lat doświadczyło nadużyć w swojej organizacji – wynika z badania PwC. Nie jest to wynik dla jednego regionu czy branży, lecz polska średnia. Jeśli chodzi o straty, liczby są jeszcze bardziej alarmujące: 61 procent przedsiębiorców, którzy zetknęli się z oszustwami, straciło ponad 400 tysięcy złotych. Kolejna jedna trzecia mówi o stratach przekraczających 4 miliony.

Według raportu UCE Research, 36 procent polskich szefów biznesu wymienia nieuczciwych kontrahentów jako jedną ze swoich głównych obaw – tuż za inflacją. Prawie co trzeci polski przedsiębiorca obawia się podpisania kolejnej umowy z kimś, kogo nie zna wystarczająco dobrze. Na Śląsku ta liczba ma szczególne znaczenie. Im większa firma, tym większe transakcje, a im większe transakcje, tym więcej do stracenia. Region, który wypracowuje dziesiątki miliardów złotych wartości produkcji rocznie, jest jednocześnie miejscem, w którym konsekwencje jednego złego kontraktu mogą zniszczyć lata pracy.

Jak wygląda typowe oszustwo gospodarcze?

Schemat działania oszustów jest prosty i niemal zawsze powtarzalny. Firma A – uczciwa, działająca na Śląsku od lat – nawiązuje współpracę z firmą B. Firma B pojawia się znikąd: jest nowa, bez historii, ale z dobrze zbudowaną fasadą wizerunkową. Pierwsza transakcja przebiega bez problemów. Firma B płaci w terminie, dziękuje za współpracę i zamawia kolejną partię towaru. Druga transakcja również przebiega bez zarzutu. Przy trzeciej firma B prosi o przedłużenie terminu płatności. Przy czwartej – znika. Towar został wydany, pieniędzy nie ma. Firma A zostaje z niezapłaconą fakturą na kilkanaście lub kilkadziesiąt tysięcy złotych i z przekonaniem, że „to nie mogło się przydarzyć, przecież wcześniej wszystko było w porządku”.

Specjaliści z Wydziału do Walki z Przestępczością Gospodarczą Policji w Katowicach potwierdzają, że jest to najczęstszy scenariusz. Firma-widmo buduje sobie pozytywną historię transakcyjną tylko po to, by ją wykorzystać do jednego, dużego wyłudzenia. Alternatywna wersja jest jeszcze prostsza: dostawca wymaga przedpłaty, firma płaci, a towar nigdy nie dociera. Właściciele, adres i telefony znikają z prędkością, z jaką się pojawili.

Dlaczego OSINT i wywiad gospodarczy to nie luksus?

Jednym z najskuteczniejszych sposobów unikania tego scenariusza jest przeprowadzenie profesjonalnego wywiadu gospodarczego kontrahenta. Jednak zrobione rzetelnie sprawdzenie to coś więcej niż weryfikacja w KRS. Rejestr potwierdza jedynie, że firma istnieje prawnie. Nie potwierdza, że jest uczciwa.

Profesjonalny wywiad to analiza głęboka. Obejmuje historię finansową firmy, jej powiązania personalne i kapitałowe, aktywność w mediach społecznościowych, opinie w środowisku branżowym i – co kluczowe na Śląsku – wiedzę lokalną. Ktoś, kto ma kontakty w regionie i wie, jak biznes działa w konkretnym sektorze, może zweryfikować kontrahenta w rzeczywistości, a nie tylko na papierze.

W praktyce typowa weryfikacja zaczyna się od analizy rejestrów publicznych – KRS, CEIDG, BIG, KRD. To warstwa podstawowa. Następnie przychodzi czas na OSINT (Biały Wywiad): analizę aktywności firmy w Internecie. Jeśli firma reklamuje się jako dostawca z pięcioletnim doświadczeniem, ale jej domena została zarejestrowana dwa miesiące temu – to sygnał ostrzegawczy. Jeśli prezes firmy pojawia się na LinkedIn po raz pierwszy akurat wtedy, gdy firma szuka nowych kontrahentów – to kolejny element układanki.

Dlatego na Śląsku – regionie skoncentrowanym wokół przemysłu i logistyki, gdzie transakcje są duże, a sieć kontaktów gęsta – lokalne biuro detektywistyczne w Katowicach jest niezbędnym partnerem dla każdej firmy, która chce minimalizować ryzyko. Agencje takie jak Sigma prowadzą wywiady, które łączą analizę cyfrową z bezpośrednią weryfikacją w terenie – jedyną metodą, która daje pewność, że kontrahent jest tym, za kogo się podaje.

Lojalność pracowników: druga strona monety

Istnieje jeszcze jedna warstwa tego problemu, o której przedsiębiorcy mówią rzadziej, a która na Śląsku jest szczególnie istotna: szpiegostwo gospodarcze. Choć w Polsce nie ma odrębnego przepisu penalizującego tę działalność jako przestępstwo per se, ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji daje przedsiębiorcy narzędzia obrony, gdy pracownik lub wspólnik ujawnia tajemnice handlowe. Problem polega na tym, że zanim firma dowie się o wycieku, informacja jest już w rękach konkurencji.

W regionie tak uprzemysłowionym jak Śląsk, gdzie firmy z tej samej branży działają „płot w płot”, a specjaliści rotują między zakładami, ryzyko wewnętrznego wycieku informacji jest statystycznie wyższe. Weryfikacja pracowników – szczególnie tych z dostępem do danych handlowych, strategii czy planów inwestycyjnych – nie jest kwestią braku zaufania, lecz ochrony aktywów firmy w środowisku, w którym informacja ma bezpośrednie przełożenie na zysk.

Audyt, który się opłaca

Podobnie jak kontrola drogowa sprawdza prawo jazdy nie z powodu podejrzanego wyglądu kierowcy, ale dla bezpieczeństwa ogółu, tak samo profesjonalny wywiad gospodarczy nie jest wyrazem nieufności wobec konkretnego kontrahenta. Jest standardem operacyjnym.

Koszt weryfikacji to ułamek kwoty, którą firma ryzykuje, podpisując umowę „w ciemno”. Jeśli kontrakt opiewa na 500 tysięcy złotych, a weryfikacja kosztuje kilka tysięcy – matematyka jest prosta. Jedyne pytanie, które ma znaczenie, to nie „czy warto wydać pieniądze na wywiad?”, ale „czy stać nas na ryzyko braku wiedzy?”. Na Śląsku, będącym osią polskiej produkcji, odpowiedź jest jasna. Zaufanie w biznesie to nie cnota, to ryzyko. Jedynym sensownym sposobem zarządzania tym ryzykiem jest rzetelna informacja.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest wywiad gospodarczy i kiedy jest potrzebny? Wywiad gospodarczy to profesjonalna weryfikacja kontrahenta – analiza jego historii finansowej, powiązań i wiarygodności. Jest niezbędny przed podpisaniem każdej znaczącej umowy, szczególnie z nowym partnerem biznesowym, o którym firma ma szczątkową wiedzę.

Ile polskich firm doświadczyło nadużyć gospodarczych? Według badania PwC, aż 50% polskich przedsiębiorców przyznaje, że w ciągu ostatnich dwóch lat doświadczyło nadużyć. Co więcej, 61% firm dotkniętych oszustwami straciło na tym ponad 400 tysięcy złotych.

Czy sprawdzenie w KRS wystarczy do weryfikacji kontrahenta? Nie. KRS potwierdza jedynie istnienie firmy i jej podstawowe dane rejestrowe. Nie weryfikuje wypłacalności, historii transakcyjnej ani uczciwości zarządzających. Profesjonalny wywiad gospodarczy uwzględnia znacznie szerszy zakres danych, w tym opinie rynkowe i wywiad środowiskowy.

Jak działa szpiegostwo gospodarcze i jak się przed nim bronić? Szpiegostwo gospodarcze polega na nieuprawnionym pozyskiwaniu tajemnic handlowych – planów, baz danych klientów, strategii. Obrona wymaga weryfikacji pracowników z dostępem do wrażliwych informacji oraz monitorowania aktywności w środowisku branżowym.

Źródła

1. Województwo Śląskie – Serwis Województwa. (n.d.). Gospodarka.
2. Demagog.org.pl. (2023). Śląsk numerem 1 pod względem przemysłu? Sprawdzamy.
3. PwC Polska. (2018). Kto i jak okrada polskie firmy? Badanie przestępczości gospodarczej w Polsce.
4. My Company Polska / UCE Research. (2025). Inflacja, nieuczciwi klienci, inwigilacja biznesu przez władzę – największe koszmary przedsiębiorców.
5. PKO Bank Polski – Centrum Analiz. (2024). Przestępstwa gospodarcze – jak nie narazić firmy na straty?.
6. SEKO Blog. (2024). Szpiegostwo gospodarcze – czy jest groźne?.
7. Detektyw Zyna. (2023). Wywiad gospodarczy Katowice.